de kracht achter dyslexie

#35. Hoogbegaafdheid testen: heeft het zin als volwassene?

Hoogbegaafdheid testen: heeft het zin, en wat zegt je IQ-score echt?

Zes weken heb ik getwijfeld of ik me zou laten testen op hoogbegaafdheid.

Ik hyperfocuste erop. Las alles wat ik kon vinden. Twijfelde weer. En mensen om me heen vroegen: wat ga je nou allemaal weer doen?

Ik had al een diagnose ADD/ADHD. Maar ik wilde weten of dat wel klopte. Was het echt ADHD, of misschien een misdiagnose en eigenlijk hoogbegaafdheid?

Wat uiteindelijk de doorslag gaf, was mijn zoontje. Ik wilde weten wat hij misschien van mij had meegekregen, zodat ik hem daarin kon ondersteunen.

Dus ging ik naar Lotte Kobossen. Uit haar onderzoek bleek dat ik uitzonderlijk hoogbegaafd ben. Dat had ik echt nooit verwacht.

En daarna begon de twijfel pas echt. Klopt die test wel? Heb ik dit verhaal niet gewoon zelf verzonnen?

Die twijfel hoor ik bij veel snelle denkers. Vóór de test: moet ik dit wel doen? En na de test: klopt het wel?

In deel 2 van ons tweeluik vroeg ik Lotte alles over testen. Wat meet je eigenlijk? Heeft het zin? En wat doe je daarna met de uitslag?

Deel 1 gemist? Daarin ging het over ADHD of hoogbegaafd en vastlopen in werk: Aflevering #34

Wat wordt er gemeten bij een onderzoek naar hoogbegaafdheid?

Veel meer dan alleen je IQ.

Binnen het IQ-deel kijkt Lotte onder andere naar:

  • werkgeheugen: hoe goed je informatie kunt vasthouden
  • verwerkingssnelheid: hoeveel informatie je verwerkt binnen een bepaalde tijd
  • probleemoplossend vermogen
  • verbaal begrip

Maar daarnaast kijkt ze veel breder. Naar je sensitiviteit, je ontwikkeling, factoren die je helpen of juist belemmeren, creatief denkvermogen, executieve functies zoals plannen, organiseren en emotieregulatie, en je coping: hoe je omgaat met stress.

Dat hangt allemaal met elkaar samen. Daarom is een goed onderzoek zo breed.

Raven, WAIS: wat is het verschil?

Er zijn verschillende tests om intelligentie te meten. Ikzelf deed bij Lotte de Raven’s 2. Die meet het fluïde redeneren, je probleemoplossend vermogen. Volgens Lotte is dat de beste voorspeller van wat we intelligentie noemen. Al zegt ze er eerlijk bij: intelligentie is ook maar iets wat we met z’n allen bedacht hebben.

De WAIS kijkt breder, ook naar verwerkingssnelheid.

Bij een veelgebruikte test moet je eerst door een hoop simpele opgaven voordat het moeilijk wordt. Lotte ziet dat volwassenen daar juist gaan twijfelen. “Zo makkelijk kan het toch niet zijn?” En dan gaan ze fouten maken. Voor kinderen bestaat al een test die direct op een moeilijker niveau begint, speciaal voor wie aan de bovenkant van de intelligentie zit. Een versie voor volwassenen is in ontwikkeling.

Waarom snelle denkers vaak lager scoren op verwerkingssnelheid

Dit vond ik een van de interessantste inzichten.

Bij verwerkingssnelheid krijg je opdrachten waarin je zoveel mogelijk moet verwerken binnen een bepaalde tijd. Lotte ziet dat hoogbegaafden daar vaak lager op scoren. Niet omdat ze traag zijn, maar omdat ze:

  • checken of ze de figuurtjes wel goed doen
  • nadenken of ze wel de beste strategie gebruiken
  • tijdens de opdracht tegen haar gaan praten

Dat kost allemaal tijd. En zo’n lagere score kan je totale IQ naar beneden halen. Dat gebeurt niet altijd, maar wel heel vaak.

“Ik heb 128, dus ik ben het niet”

Dat hoor ik vaak bij klanten: “Ik ben getest toen ik 16 was. Toen kwam er een score van 125, 128 of 129. Net niet. Dus ik ben niet hoogbegaafd.”

Lotte werkt daarom bewust met een range. Een IQ-test geeft eigenlijk een betrouwbaarheidsinterval: je kunt met 90 of 95 procent zekerheid zeggen dat je IQ tussen twee scores ligt. Omdat een test een momentopname is. Heb je slecht geslapen, net een lastig gesprek op je werk gehad of zit je in een stressvolle periode? Dat heeft allemaal invloed.

En dan kan die range zomaar over de 130 gaan.

Lotte noemde een voorbeeld: stel dat iemand tijdens de test meerdere black-outs heeft van de stress, en ondanks dat nog 126 scoort. Wat zegt dat dan? Zo zwart-wit is het niet. Het hangt af van welke definitie je gebruikt, welke test, hoe je profiel is opgebouwd en welke factoren je hielpen of tegenwerkten.

Dat ene getal kan veel doen met je zelfbeeld. Zeker als je al onzeker was. Een range is eerlijker.

Wat als je het niet bent? Is het dan zonde van het geld?

Volgens Lotte nooit. Je leert altijd iets. Hoe je informatie verwerkt, waar je gevoelig voor bent, wat je sterke kanten zijn en wat minder ontwikkeld is. Daar kun je in je werk rekening mee houden: dit is een kwaliteit van mij, hoe zet ik die goed in?

Het is hoe dan ook een puzzelstukje in je zoektocht. En hoe vaak blijkt iemand bij haar níét hoogbegaafd? Dat komt voor, maar de meeste mensen die bij haar komen zitten aardig in de richting.

Haar conclusie: als je jezelf erin herkent, ben je al een heel eind.

Wanneer is testen zinvol?

Testen is geen vereiste. Herkenning kan genoeg zijn. Lees je de kenmerken en denk je “dit ben ik, hier kan ik mee verder”? Helemaal goed.

Testen is volgens Lotte zinvol als:

  • je er zelf vragen over hebt
  • je in dezelfde patronen blijft vastlopen
  • je meer inzicht wilt in hoe het “in de bovenkamer” geregeld is

Voor mij was testen wel nodig. Ik wilde weten of mijn ADHD-diagnose klopte. En ik wilde weten wat mijn zoontje misschien van mij had meegekregen. Zonder die uitslag had ik ook nooit van mezelf gezegd dat ik hoogbegaafd ben, laat staan uitzonderlijk hoogbegaafd. Dan had ik er nooit zo voor kunnen gaan staan.

Lotte noemde dat trouwens ook in deel 1: bij veel mensen is een kinderwens of een eigen kind de reden om te testen. Dan wil je weten wat er speelt.

Twijfel je eindeloos? Dan zou ik zeggen: test het gewoon. Dan weet je waar je staat.

Na de uitslag: niet alleen maar halleluja

Een uitslag kan opluchting geven. Een verklaring. Ik zie het bij klanten: wat ze aan het begin opschreven als probleem (“ik wissel zo vaak van baan”, “ik heb te veel interesses”) zien ze aan het eind als: zo ben ik, en dat is mijn kracht.

Maar Lotte waarschuwt ook: het kan rouw losmaken. In de ontmoetgroep voor volwassenen die zij begeleidt, zei iemand onlangs: hoe was mijn leven gelopen als ik dit eerder had geweten?

Je gaat terugkijken op keuzes die je maakte. Je vertelt het aan mensen en krijgt niet de reactie waar je op hoopte. Of je realiseert je: dit gaat ook nooit meer weg.

Dat hoort erbij. Dabrowski zei het al: juist die diepe dalen heb je nodig om door te groeien naar een volgend niveau. Intens voelen kan heel fijn zijn, en soms ook niet.

Welke gevoeligheid herken jij?

Dabrowski beschreef vijf manieren waarop snelle denkers de wereld intenser ervaren. In de gratis Perspectief Shift Gids ontdek je welke bij jou het sterkst zijn, en waarom die misschien niet je probleem zijn, maar je kompas.

Moet je het je werkgever vertellen?

Daar is geen eenduidig antwoord op, zegt Lotte. Het hangt af van waar je werkt en vooral van de relatie met je leidinggevende. Voel je ruimte en denk je dat je werkgever er iets mee kan? Doen.

Ik zie het zo: je wilt je leidinggevende een soort handleiding kunnen geven. Daarvoor moet je je veilig voelen. En je hoeft het woord hoogbegaafd niet eens te noemen. Je kunt ook beginnen bij de kenmerken. “Ik werk het best als ik veel autonomie heb.” “Ik verveel me snel bij herhaling.”

Na de uitslag begint het pas

Lottes advies voor na de uitslag: maak de koppeling. Dit speelt er bij mij, en daar kan ik dus iets mee. Ga dieper zelf aan de slag. Waar zitten mijn triggers en blokkades? Hoe kan ik daaromheen werken, of erdoorheen? Therapie, lezen en contact met gelijkgestemden kunnen daarbij helpen.

Daar zit precies het punt. Een uitslag vertelt je wát er speelt. Niet wat je ermee doet.

Je weet nu dat je hoogbegaafd bent, of dat je je er sterk in herkent. Maar je werkt nog steeds in dezelfde kantoortuin. Je verveelt je nog steeds na een half jaar. Je past je nog steeds aan in vergaderingen.

De volgende stap is je eigen rode draad leren kennen. Waar krijg jij energie van? Waar loop je steeds op leeg? Welke thema’s komen terug in elke baan, elk team, elke fase? En hoe richt je je werk zo in dat het bij jou past, in plaats van andersom?

Voor mij was het onderzoek het vuurtje dat alles aanstak. Ik wilde mijn praktijk al richten op neurodivergenten, omdat ik dacht dat ik ADHD had. Maar vooral het besef hoeveel gevoeliger ik ben dan andere mensen veranderde alles. Het klinkt groot, maar het was echt het begin van een nieuwe levensweg. Waarin ik mijn werk en leven steeds meer kan inrichten zoals het bij mij past. En nu anderen daarmee help.

Wil je daar zelf mee aan de slag?

In De Andere Route ga je in zes online bijeenkomsten met een groep snelle denkers op zoek naar je eigen rode draad. Je ontdekt waarom je steeds vastliep, welke maskers je bent gaan dragen en wat je frustratie je eigenlijk vertelt. En je eindigt met een eerste stap richting werk dat je uitdaagt in plaats van uitput.

Weet je nog niet wat bij je past? Plan een gratis Richtingsgesprek. Dan kijken we samen waar je nu vastloopt en wat jouw volgende stap is.

Luister de hele aflevering #35 van Breingenoten: dé Podcast op Spotify.

Interesse in een onderzoek? Kijk op lkpsychologie.nl of hoogvliegersdiepdenkers.nl.

Laat een reactie achter

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *